Usuwanie gniazd os i szerszeni w Warszawie

Gdzie najczęściej powstają gniazda

Osy i szerszenie budują gniazda tam, gdzie jest osłona przed deszczem, stabilna temperatura i spokój. W warszawskiej zabudowie oznacza to kilka bardzo powtarzalnych miejsc.

• Pod okapem dachu i w podbitce — najczęstsza lokalizacja w domach jednorodzinnych.
• W kasetach rolet zewnętrznych, przez szczelinę prowadnicy; gniazdo rośnie tuż za oknem sypialni.
• W kratkach i kanałach wentylacyjnych, w kominkach wentylacyjnych na elewacji.
• W stropodachu i na nieużywanym poddaszu, wejściem przez otwór wentylacyjny lub ubytek w elewacji.
• W ociepleniu ze styropianu, w miejscu odspojenia lub po wypadniętym kołku.
• W ziemi — w opuszczonych norach gryzoni, pod płytą tarasu, w skarpie, w kompostowniku.
• W altanie, garażu, szopie, pod pokrywą studzienki, w metalowym słupku ogrodzenia.

Samo miejsce ma znaczenie dla przebiegu zabiegu. Gniazdo w kasecie rolety wymaga innego dojścia niż gniazdo w ziemi, a gniazdo w stropodachu bywa niewidoczne — lokalizuje się je po obserwacji trasy wlotu owadów.

Jak rozpoznać, że gniazdo jest blisko

• Stały, powtarzalny ruch owadów w jedno miejsce — nie pojedyncza osa przy stole, tylko regularny „korytarz powietrzny".
• Owady wlatujące i wylatujące tą samą szczeliną, także wczesnym rankiem i o zmierzchu.
• Szmer lub cichy szelest w kasecie rolety, w podbitce albo w ścianie.
• Papierowe, szare struktury przypominające zeschniętą tekturę, widoczne w szczelinie lub na strychu.
• Ślady przeżutego drewna oraz drobne opiłki pod miejscem budowy.
• Nagły wzrost liczby os wokół jednego okna, gdy sąsiednie są spokojne.

Dlaczego nie należy usuwać gniazda samodzielnie

Rój broni gniazda zbiorowo. Naruszenie osłony, uderzenie w konstrukcję albo rozpylenie preparatu z bliska bez odpowiedniego zabezpieczenia wywołuje reakcję obronną wielu osobników naraz, a nie jednego owada. Osa, w odróżnieniu od pszczoły, może żądlić wielokrotnie.

• Ryzyko wielokrotnych użądleń w krótkim czasie — najgroźniejsze przy uczuleniu na jad owadów błonkoskrzydłych.
• Reakcja anafilaktyczna może wystąpić u osoby, która wcześniej nie wiedziała o uczuleniu.
• Użądlenia w okolicę szyi i twarzy są niebezpieczne niezależnie od uczulenia.
• Praca na drabinie przy okapie kończy się upadkiem częściej niż użądleniem — atak roju odbywa się wtedy, gdy ręce zajęte są utrzymaniem równowagi.
• Preparaty z marketu rozpylone z odległości kilku metrów zwykle drażnią rój, zamiast go wyeliminować.
• Zalanie gniazda wodą, wypalenie albo zaklejenie wylotu przenosi problem w głąb konstrukcji i nierzadko kieruje owady do wnętrza pomieszczenia.

Technik pracuje w kombinezonie ochronnym, dobiera porę zabiegu i wybiera preparat oraz sposób podania odpowiedni do lokalizacji gniazda. To ta sama zasada, która obowiązuje w całej dezynsekcji: najpierw ocena sytuacji, potem metoda.

Sezonowość — dlaczego termin ma znaczenie

Cykl rodziny os i szerszeni jest roczny. Wiosną pojedyncza zapłodniona królowa, która przezimowała, zakłada niewielkie gniazdo i sama wychowuje pierwsze robotnice. Gniazdo jest wtedy małe, wielkości orzecha lub piłki, a rodzina liczy kilka osobników.

Latem obowiązki przejmują robotnice, a gniazdo szybko rośnie. Szczyt liczebności przypada na koniec lata i początek jesieni — wtedy właśnie dochodzi do największej liczby kontaktów z ludźmi, bo rodzina jest najliczniejsza, a owady szukają cukrów w ogrodach, przy śmietnikach i na tarasach. Jesienią rodzina obumiera, a gniazdo nie jest zasiedlane ponownie w kolejnym sezonie.

Szerszeń — gatunek pożyteczny, którego usuwamy tylko w razie potrzeby

Szerszeń europejski jest drapieżnikiem regulującym liczebność innych owadów i nie jest agresywny bez powodu — z dala od gniazda zwykle ignoruje człowieka. Wbrew obiegowej opinii nie atakuje bez prowokacji, a jego jad nie jest wielokrotnie silniejszy od jadu osy; groźna jest raczej ilość jadu przy wielu użądleniach oraz reakcja uczuleniowa.

Dlatego nie usuwamy gniazd „na zapas". Zabieg wykonujemy wtedy, gdy gniazdo realnie zagraża ludziom: znajduje się przy wejściu, oknie sypialni, na balkonie, w miejscu zabawy dzieci, na terenie przedszkola lub gastronomii, albo gdy w domu mieszka osoba uczulona na jad. Gniazdo na skraju działki, z dala od ciągów pieszych, często najlepiej po prostu zostawić do końca sezonu.

Jak wygląda zabieg i zabezpieczenie miejsca

1. Lokalizacja gniazda i ocena dojścia — czasem konieczna obserwacja trasy przelotu, gdy gniazdo jest ukryte w konstrukcji.
2. Zabezpieczenie otoczenia: zamknięcie okien, usunięcie osób i zwierząt ze strefy pracy, wyznaczenie odległości bezpiecznej.
3. Podanie preparatu bezpośrednio do gniazda lub do otworu wlotowego, w kombinezonie ochronnym.
4. Odczekanie do wygaszenia aktywności roju i usunięcie gniazda, jeżeli lokalizacja na to pozwala.
5. Zabezpieczenie miejsca — zamknięcie szczeliny, siatka na kratce wentylacyjnej, uszczelnienie prowadnicy rolety.
6. Uprzątnięcie pozostałości i wskazanie miejsc, które mogą zostać zasiedlone w kolejnym sezonie.

Zabezpieczenie jest częścią zabiegu, nie dodatkiem. Sama lokalizacja bywa atrakcyjna przez lata — jeśli szczelina pod okapem albo kratka wentylacyjna pozostanie otwarta, kolejna królowa znajdzie ją następnej wiosny. Dlatego po usunięciu wskazujemy, co uszczelnić, a proste zabezpieczenia zakładamy od razu.

Prace prowadzimy w mieszkaniach i domach, ale też na terenach zewnętrznych — ogrodach, działkach i terenach wspólnych. Przy ogrodach zwykle łączy się to z pytaniami o odkomarzanie i o bezpieczeństwo miejsc, w których bawią się dzieci.

Najczęstsze błędy

• Zaklejenie otworu wlotowego bez usunięcia gniazda — owady przegryzają się do środka budynku.
• Zalewanie gniazda wodą albo próba wypalenia; przy gnieździe w ociepleniu lub w podbitce to bezpośrednie ryzyko pożaru.
• Rozpylanie sprayu wieczorem z otwartego okna nad gniazdem — środek nie dolatuje, rój reaguje.
• Strącanie gniazda kijem lub szczotką.
• Zabieg wykonywany w upalne południe, gdy w gnieździe jest najmniej owadów, a w powietrzu najwięcej wracających robotnic.
• Zostawianie otwartych pojemników z odpadami tuż przy wejściu — to trwałe źródło pokarmu przyciągające kolejne owady.